Πώς οι αλγόριθμοι «αποφασίζουν» τι βλέπουμε στην οθόνη μας;

Έχετε παρατηρήσει ότι, αφού παρακολουθήσετε ένα βίντεο, αρχίζουν να εμφανίζονται παρόμοια; Ή ότι ανοίγετε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για λίγα λεπτά και τελικά περνά πολύ περισσότερη ώρα από όση υπολογίζατε;

Δεν είναι τυχαίο. Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν αλγορίθμους συστάσεων, δηλαδή αυτοματοποιημένα συστήματα που επιλέγουν και ταξινομούν αναρτήσεις, φωτογραφίες και βίντεο με βάση στοιχεία όπως οι αλληλεπιδράσεις μας, τα ενδιαφέροντά μας και το περιεχόμενο που παρακολουθούμε.

Γιατί βλέπουμε συγκεκριμένες αναρτήσεις;

Κάθε φορά που κάνουμε like, σχολιάζουμε, μοιραζόμαστε μια ανάρτηση ή παρακολουθούμε ένα βίντεο μέχρι το τέλος, δίνουμε στην πλατφόρμα ενδείξεις για το τι μας ενδιαφέρει. Ακόμη και ο χρόνος που αφιερώνουμε σε ένα περιεχόμενο μπορεί να επηρεάσει τις επόμενες προτάσεις της.

Έτσι, δύο άνθρωποι που χρησιμοποιούν την ίδια εφαρμογή μπορεί να βλέπουν εντελώς διαφορετικές ροές περιεχομένου. Ο στόχος των συστημάτων συστάσεων είναι να προβάλλουν περιεχόμενο που εκτιμάται ότι μας ενδιαφέρει. Ωστόσο, όταν η αλληλεπίδραση και ο χρόνος παραμονής αποτελούν σημαντικά κριτήρια, μπορεί να βλέπουμε επανειλημμένα παρόμοιες αναρτήσεις ή περιεχόμενο που μας προκαλεί έντονα συναισθήματα.

Γιατί δυσκολευόμαστε να αποσυνδεθούμε;

Η συνεχής εμφάνιση νέου περιεχομένου, η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, η ατελείωτη κύλιση και οι ειδοποιήσεις μάς δίνουν διαρκώς έναν ακόμη λόγο να παραμείνουμε στην εφαρμογή. Δεν είναι απαραίτητα θέμα έλλειψης αυτοπειθαρχίας. Ο σχεδιασμός μιας ψηφιακής υπηρεσίας μπορεί να επηρεάσει τις συνήθειές μας και να κάνει τη διακοπή της χρήσης της δυσκολότερη.

Τον Ιούλιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε προκαταρκτικά ευρήματα σύμφωνα με τα οποία ο σχεδιασμός του Facebook και του Instagram ενδέχεται να παραβιάζει τον Νόμο για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), λόγω χαρακτηριστικών που συνδέονται με την υπερβολική χρήση. Η διαδικασία διερεύνησης δεν ισοδυναμεί με οριστική απόφαση. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Πώς μπορούμε να αποκτήσουμε μεγαλύτερο έλεγχο;

Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μπορούμε, όμως, να διαχειριζόμαστε πιο συνειδητά τον τρόπο με τον οποίο τα χρησιμοποιούμε.

• Επιλέγουμε τι θέλουμε να βλέπουμε. Ακολουθούμε λογαριασμούς που μας ενδιαφέρουν πραγματικά και χρησιμοποιούμε επιλογές όπως «Δεν με ενδιαφέρει», όπου είναι διαθέσιμες.
• Εξετάζουμε εναλλακτικές ροές. Σε ορισμένες πλατφόρμες μπορούμε να επιλέξουμε χρονολογική ροή ή να περιορίσουμε τις εξατομικευμένες προτάσεις.
• Περιορίζουμε τις ειδοποιήσεις. Απενεργοποιούμε όσες δεν είναι απαραίτητες, ώστε να μην ελέγχουμε συνεχώς το κινητό μας.
• Ορίζουμε όρια χρήσης. Αξιοποιούμε τις ρυθμίσεις χρόνου οθόνης και κάνουμε συνειδητά διαλείμματα.
• Ελέγχουμε τις προτιμήσεις μας. Αναζητούμε τις ρυθμίσεις περιεχομένου, εξατομίκευσης και ιστορικού προβολών, όπου παρέχονται, και τις προσαρμόζουμε στις ανάγκες μας.

Ο ευρωπαϊκός Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες προβλέπει, μεταξύ άλλων, μεγαλύτερη διαφάνεια και δυνατότητες επιλογής για τις συστάσεις περιεχομένου. Οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες οφείλουν να προσφέρουν τουλάχιστον μία επιλογή συστάσεων που δεν βασίζεται στην κατάρτιση προφίλ του χρήστη. Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή – DSA.

Η ψηφιακή μας συμπεριφορά είναι και δική μας επιλογή

Οι αλγόριθμοι επηρεάζουν όσα βλέπουμε, αλλά δεν χρειάζεται να αφήνουμε τις προτάσεις τους να καθορίζουν αποκλειστικά την ψηφιακή μας εμπειρία. Όσο περισσότερο κατανοούμε πώς λειτουργούν οι ροές περιεχομένου, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις συνήθειές μας, να αξιολογούμε όσα εμφανίζονται στην οθόνη μας και να επιλέγουμε πώς και πόσο θέλουμε να χρησιμοποιούμε τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Την επόμενη φορά που θα ανοίξετε μια εφαρμογή, αναρωτηθείτε: βλέπω αυτό που επέλεξα ή αυτό που ο αλγόριθμος εκτιμά ότι θα με κρατήσει περισσότερο στην οθόνη;